Vandaag kopte de Telegraaf over woekerpolissen “Woekerpolis: 99,2% inleg verloren”… Dit moet wel de ultime woekerpolis zijn. Vanuit mijn vaktechnische achtergrond boeit een dergelijke casus mij bovenmatig. Zonder het dossier inhoudelijk te kennen is het niet moeilijk om aan te geven wat hier is gebeurd.
Universal life techniek
Deze verzekering is gebaseerd op het zogenaamde universal life principe. Universal life is een verzekeringstechniek die uitermate flexibel is. Deze techniek werkt als volgt.
- De premie wordt verminderd met eerste kosten.
- Vervolgens wordt met de resterende premie beleggingsfondsen aangekocht in de door de verzekeringnemer gekozen beleggingen.
- Periodiek, meestal maandelijks, worden doorlopende kosten in rekening gebracht. Deze kosten worden betaald door beleggingen te verkopen.
- Als gekozen is voor aanvullende risicoverzekeringen, bijvoorbeeld voor overlijden, wordt hiervoor een risicopremie berekend. Deze premie wordt ook betaald door beleggingen te verkopen.
- De verzekering bestaat uit een aantal beleggingseenheden. De waarde van de verzekering is het aantal beleggingseenheden maal de waarde per eenheid.
De situatie van een risicoverzekering bij overlijden heb ik schematisch weergegeven.
De groene lijn is de waarde van de beleggingen. Deze neemt in mijn tekening toe door het betalen van premies en het behalen van een positief rendement. De rode lijn is het kapitaal dat bij overlijden uitgekeerd moet worden. In mijn tekening is dat een dalende lijn. Het verschil tussen de rode en de groen lijn, weergegeven als een stippellijn, is het risico dat de verzekeringsmaatschappij loopt als de verzekerde komt te overlijden. Het verschil tussen de waarde van de beleggingen en het gewenste kapitaal bij overlijden. Het risicokapitaal is gelijk aan de stippellijn en daarvoor wordt een premie berekend. Deze premie wordt betaald door beleggingen te verkopen.
Risicopremies
Naarmate iemand ouder wordt, wordt de risicopremie voor een overlijdensverzekering duurder. Als je in de tekening kijkt, zie je echter dat het te verzekeren kapitaal bij overlijden (stippellijn) steeds kleiner wordt. Dat heft elkaar voor een groot deel op. Daar komt nog bij dat om de risicopremie te kunnen betalen er beleggingen moeten worden verkocht. De beleggingen zijn echter meer waard geworden, zodat om eenzelfde risicopremie te kunnen betalen, er steeds minder beleggingen verkocht hoeven te worden.
Rendement
Bij het maken van een offerte en het afgeven van prognoses voor het eindkapitaal maken verzekeringsmaatschappijen berekeningen, waarbij een bepaald rendement (groene lijn) wordt verondersteld. Meestal is dat een positief rendement. Wat in veel gevallen gepresenteerd wordt is het scenario als in mijn tekening opgenomen. Een positieve ontwikkeling van de groene lijn. Maar wat gebeurt er nu als de beleggingen niet zo goed renderen als verondersteld? Wat als ik beleggingsverliezen heb. Dat laatste is immers de actualiteit.
Negatief rendement
Als ik minder rendement maak dan verondersteld, dan zal lijn A minder hard groeien, of zelfs dalen. Doordat de groene lijn achterblijft bij de verwachtingen, zal het verschil tussen de groene en de rode lijn (stippellijn) groter zijn dan verondersteld. Ik moet dus meer risicopremies betalen dan ik had verwacht. Om die hogere risicopremies te betalen worden dus voor meer geld beleggingen verkocht dan verwacht. Die beleggingen zijn echter minder waard dan verwacht, waardoor ik niet alleen een hoger bedrag moet verkopen, maar ook nog eens meer beleggingen moet verkopen. Daardoor zal de groene lijn nog minder hard groeien of zelfs nog meer gaan dalen. Als gevolg van die daling zal het verschil tussen de groene en de rode lijn alleen maar toenemen, waardoor ik de volgende maand nog meer risicopremie moet betalen, met als gevolg dat ik voor nog meer geld beleggingen moet verkopen. Als het dus slecht gaat bij een universal life verzekering gaat het dus extra slecht. Een negatief hefboomeffect.
In de discussie over woekerpolissen gaat het voortdurend over kosten. Dat is een te eenzijdige benadering van de problematiek. Zoals ik hiervoor heb aangegeven is het hefboomeffect in universal life verzekeringen een belangrijke factor in de tegenvallende opbrengsten van beleggingsverzekeringen. Ik denk dat in veel situaties het hefboomeffect belangrijker is geweest dan de kostenstructuur. Als ik van een afstand de casus uit de Telegraaf moet verklaren, dan denk ik dat het hefboomeffect een heel belangrijke factor is geweest.
Zijn woekerpolissen te voorkomen?
Het hefboomeffect van universal life verzekeringen blijft vaak buiten beschouwing in de discussie. Dat is jammer, want daardoor blijven dergelijke situaties zich voordoen, ook als de kostenstructuur van verzekeringen belangrijk zal worden verlaagd. Stel dat je een kosteninhouding hebt van nul, dan kan je door bovengenoemd hefboomeffect nog steeds voor onaangename verrassingen komen te staan.
