Is pensioen in eigen beheer eigenlijk nog wel interessant?

Accountants vragen regelmatig aan mij: “Is pensioen in eigen beheer eigenlijk nog wel interessant?”. Allereerst is het een goede ontwikkeling dat deze vraag wordt gesteld. Nog niet zo lang geleden werd immers voor een directeur-grootaandeelhouder (DGA) veelal maar met pensioenopbouw in eigen beheer gestart zonder ook maar even stil te staan bij de (toekomstige) gevolgen daarvan. Een “standaard” pensioenbrief opstellen en een jaarlijkse pensioenberekening maken en er was weer een mooie aftrekpost voor de vennootschapsbelasting.

Dat er door de accountant meer stil wordt gestaan bij het pensioen in eigen beheer heeft waarschijnlijk meerdere oorzaken, waaronder:

• De gedaalde tarieven vennootschapsbelasting; In 2004 was het Vpb tarief nog 34,5% (vanaf         € 22.689,- winst) terwijl het Vpb tarief nu 20% bedraagt voor winst tot € 200.000,- en 25,5% voor de winst daarboven;
• Wettelijke wijzigingen; Onder andere Witteveen, VPL maar ook  het besluit van 3 juli 2008, hebben het opzetten van een optimale pensioenregeling, het opstellen van een juiste pensioenbrief en het maken van een correcte pensioenberekeningen er niet eenvoudiger opgemaakt;
• De zorgplicht; De  accountant moet zijn cliënt wijzen op enkele belangrijke zaken bij pensioen in eigen beheer. Denk hierbij aan het herverzekeren van het weduwe- en wezenpensioen, de mogelijke consequenties bij een echtscheiding, de gevolgen van een faillissement en het feit dat pensioen in eigen beheer niet daadwerkelijk een “pot met geld” is maar een fiscale reserve en dat het werkelijk benodigd kapitaal om het pensioen levenslang (geïndexeerd) uit te keren (commerciële waarde) aanzienlijk hoger is dan de fiscale pensioenreserve.

Maar nu terug naar de vraag: “Is pensioen in eigen beheer eigenlijk nog wel interessant?”. Deze vraag is niet zomaar met “Ja” of “Nee” te beantwoorden. Per individuele situatie kan het antwoord namelijk verschillend zijn. Ik zal kort enkele zaken bespreken waarbij stil moet worden gestaan alvorens over te gaan tot het wel of niet opbouwen van pensioen in eigen beheer.

Wat is de DGA voor persoon en hoe staat hij zelf tegenover zijn pensioen?

Het is belangrijk om uitgebreid met de DGA te bespreken wat zijn eigen gedachten zijn over pensioen. Zijn er wensen met betrekking tot de hoogte van het pensioen, op welke leeftijd wil de DGA met pensioen en mag er risico worden gelopen met de pensioengelden. De uitspraak “ondernemen is risico nemen” gaat betreffende het eigen pensioen immers niet op voor elke DGA.
Er zijn ondernemers die het pensioen uit de risicosfeer van de onderneming willen halen en het bij voorkeur extern onderbrengen. Andere ondernemers willen het pensioenkapitaal juist binnen de onderneming houden en investeren in het eigen bedrijf.

Hoe ziet de ondernemingsstructuur eruit?

Voor pensioenopbouw in eigen beheer is een holdingstructuur waarbij de DGA in dienst is van de holding wenselijk. Pensioenopbouw in de werkmaatschappij is in het algemeen niet ideaal en zeker niet indien er ook nog sprake is van meerdere DGA’s binnen de werkmaatschappij. Op basis van het besluit van 3 juli 2008 is extern eigen beheer (hier is bijvoorbeeld sprake van als de DGA in dienst is van de werkmaatschappij en het pensioen wordt ondergebracht in de holding) in veel gevallen geen te adviseren optie meer.

Wat is de financiële positie van de onderneming?

De financiële positie van de onderneming dient te worden beoordeeld. Pensioen extern verzekeren gaat ten koste van de liquiditeitspositie van de onderneming, terwijl pensioenopbouw in eigen beheer in eerste instantie juist tot een  ruimere liquiditeitspositie moet leiden. Voor een jonge onderneming met relatief veel financieringen en een grote liquiditeitsbehoefte, is het meestal geen optie om aanzienlijke pensioenpremies te gaan storten bij een verzekeraar. Indien dezelfde onderneming echter nog geen of slechts een beperkte winst maakt, zal pensioenopbouw in eigen beheer ook niet direct een verruiming van de liquiditeitspositie opleveren. In deze situatie kan het dus verstandig zijn om de beslissing voor pensioenopbouw nog een of enkele jaren uit te stellen.

Hoe wordt het pensioenkapitaal geïnvesteerd?

Er zijn veel verschillende mogelijkheden om de pensioengelden te investeren om op pensioendatum voldoende kapitaal beschikbaar te hebben voor het verrichten van de pensioenuitkeringen. De beslissing zal hoogstwaarschijnlijk anders zijn voor een onderneming waarbij de pensioenreservering in eigen beheer extra “overtollige” liquide middelen tot gevolg heeft dan voor een onderneming waarbij de pensioendotatie juist tot een lagere kredietbehoefte leidt.

Enkele investeringsmogelijkheden zijn:

• Investeren in de eigen onderneming; De kredietbehoefte kan hierdoor worden verlaagd. Wel dient de onderneming uiteindelijk voldoende rendement op te leveren om de toegezegde pensioenaanspraken uit te kunnen keren;
• Beleggen in aandelen, obligaties etc.; Beleggen brengt wel risico’s met zich mee die niet iedere ondernemer per definitie wil nemen met het pensioenkapitaal;
• Sparen op een zakelijke spaarrekening; Indien het geld langdurig op een spaarrekening wordt gestald zal het rendement op basis van de huidige rente (±2,5%) onvoldoende zijn om het benodigd pensioenkapitaal bij elkaar te sparen. Extern verzekeren zal waarschijnlijk een hoger (garantie)rendement opleveren;
• Investeren in onroerende goed; hiervoor is een reeds hogere pensioenreserve nodig en dus nog niet geschikt voor een startende DGA met beperkte pensioendotaties. De pensioenuitkeringen kunnen in de toekomst bij verhuurd onroerend goed eventueel (gedeeltelijk) komen uit de huurpenningen. Verkoop van het onroerend goed is dan niet noodzakelijke om het pensioen uit te kunnen keren;
• Verstrekken van een eigen woning financiering aan de DGA in privé; een interessante (plannings) constructie waarbij wel moet worden gerealiseerd dat de financiering moet worden ingelost op het moment dat de BV het geld nodig heeft om de pensioenuitkeringen te verrichten.

Wat zijn de alternatieven van pensioenopbouw in eigen beheer?

Er zijn diverse alternatieven (en combinaties daarvan) voor pensioenopbouw in eigen beheer. Deze alternatieven moeten, op basis van de individuele situatie van de DGA en de onderneming, met de voor- en nadelen naast elkaar worden gezet. Enkele belangrijke alternatieven voor eigen beheer zijn:

• Het pensioen extern verzekeren; Momenteel wordt tegen verzekeraars, onder andere als gevolg van de woekerpolis affaire, vaak negatief aangekeken.  Op basis van een transparant product en een netto tarief (dus zonder provisie) kan verzekeren van het pensioen voor een onderneming met voldoende liquiditeiten zeker een goed alternatief zijn voor pensioenopbouw in eigen beheer;
• Een bankspaarproduct of lijfrenteverzekering; Belangrijk voordeel van een lijfrente is dat de uitkering niet levenslang hoeft te zijn. Hierdoor is meer flexibiliteit in de uitkeringen mogelijk dan bij pensioen. Een nadeel is dat de afgestorte gelden niet meer terug (zonder inkomstenbelasting en revisierente) naar de onderneming kunnen worden gehaald;
• Geen pensioenopbouw; Bij de situatie waarbij de DGA, bijvoorbeeld in dienstverband of op basis van een stamrechtvoorziening, al een aanzienlijk pensioen heeft opgebouwd en de uitkeringen vallen reeds in de 52% belastingschijf dan is geen pensioenopbouw waarschijnlijk de voordeligste optie. Op basis van de huidige belastingtarieven bedraagt de gecombineerde belastingdruk bij dividenduitkeringen immers 44,125% (o.b.v. 25,5% VpB) en zijn pensioenuitkeringen in de 52% schijf fiscaal nadelig;

Conclusie

Samengevat kan worden geconcludeerd dat veel vragen beantwoord moeten worden om een weloverwogen beslissing te nemen voor de pensioenopbouw van de DGA. Eigen beheer is nog steeds een interessante mogelijkheid en geeft beduidend meer flexibiliteit dan een verzekerd pensioen. Of eigen beheer de beste optie is hangt uiteindelijke af van de DGA en zijn onderneming. Het vooraf goed voorlichten van de DGA over de consequenties van pensioenopbouw in eigen beheer is wel een vereiste.

Tot slot dient aan een gedegen pensioenvoorziening altijd een pensioenplanning ten grondslag te liggen waarbij naast de zakelijke positie van de DGA ook de privé situatie van  DGA grondig onder de loep wordt genomen. Op basis van een pensioenplanning en het periodiek updaten hiervan kan een maatwerk oplossing voor de DGA worden opgezet.

Een maximaal pensioen is voor de DGA immers zeker niet altijd meer een optimaal pensioen…