Artikel Rendement: Pensioen is maatwerk

De discussie over de juiste pensioenregeling laait door de crisis weer op. Door de sterke koersval in 2008 hebben niet alleen beleggingen voor beschikbare premieregelingen te lijden gehad, maar ook pensioenfondsen met een middelloonregeling. De gegarandeerde uitkering was opeens niet zo ‘hard’ als gedacht. Er zijn uitvoerige rapporten over verschenen, maar dat maakt het er voor u niet gemakkelijker op om een pensioenregeling te kiezen die het beste aansluit bij de wensen van u en uw werknemers.

Als u onder een verplicht bedrijfstakpensioenfonds valt, heeft u geen directe inspraak in de pensioenregeling. Het ligt anders als u de regeling direct bij een verzekeraar heeft afgesloten of als u een eigen ondernemingspensioenfonds heeft. Werkgever en werknemers kiezen dan samen welke pensioenregeling wordt afgesloten.

Doorgerekend
De middelloonregeling is een veel gekozen pensioenregeling. Maar de beschikbare premieregeling is ook in opkomst. Wat zijn de voor- en nadelen van beide regelingen? Het voordeel van de beschikbare premieregeling voor de werkgever is de budgetteerbaarheid: de premie staat vast. Er kan vooraf worden berekend welke gevolgen een salarisverhoging heeft voor de pensioenpremie. Zo kunnen scenario’s een aantal jaren vooruit worden doorgerekend.

Mager
Vooraf wordt afgesproken welk percentage van de pensioengrondslag (salaris minus AOW-drempelbedrag) wordt ingelegd. Dit mag een vast percentage zijn (maximaal zo’n 8% van de grondslag, ongeacht leeftijd) of een stijgend percentage (leeftijdsafhankelijke staffel).
Een vast percentage levert een zeer mager pensioen op, gezien het lage percentage. Gebruikelijk is om te kiezen voor een staffel waarbij de inleg oploopt naarmate de werknemer ouder wordt. Het geld kan immers steeds minder lang renderen tot de pensioendatum, dus de inleg moet hoger worden. Een nadeel is dat oudere werknemers steeds duurder worden qua pensioenpremie. Maar dat geldt ook voor de middelloonregeling. De inkoop van één euro pensioen wordt steeds duurder naarmate men ouder wordt.

Verschil
Als je dezelfde einduitkomst wilt hebben, is een beschikbare premieregeling netto exact even duur als een middelloonregeling (bij hetzelfde veronderstelde rendement op de ingelegde premie). Wel zijn de administratiekosten van een middelloonregeling vaak hoger dan van een beschikbare premieregeling. Ten slotte kosten alle meeverzekerde garanties ook geld. Het gaat dan om de kosten die de verzekeraar in rekening brengt om de pensioenuitkering levenslang te garanderen.
De beschikbare premieregeling heeft de naam een onzekere pensioenuitkomst te hebben, met ook nog eens grote beleggingsrisico’s. Dit is maar deels waar. De Pensioenwet biedt de keuze om:
• de beschikbare premie direct om te zetten in een gegarandeerde pensioenuitkering, of;
• te kiezen voor een gegarandeerd kapitaal, of;
• de premie te (laten) beleggen.
Het is dus ook mogelijk om de premie te gebruiken voor een harde garantie. Dat die garantie geldt kost, mag duidelijk zijn.

Afgebouwd
Maar zelfs als de keuze op beleggen valt, is de onzekerheid niet onbeperkt. De Pensioenwet schrijft voor dat het beleggingsrisico moet worden afgebouwd naarmate de pensioendatum nadert. De meeste pensioenuitvoerders hebben deze zorgplicht vertaald naar ‘lifecycle’-beleggingen, waarbij het deel in aandelen vanaf ongeveer 50-jarige leeftijd geleidelijk wordt omgezet naar vastrentende obligaties. Zo’n vijf jaar vóór de pensioendatum is de belegging dan volledig vastrentend.
Ook moet de uitvoerder rekening houden met het renterisico. De hoogte van de uitkering is mede afhankelijk van de marktrente op het moment van aankoop. Als de rente laag is, wordt een laag pensioen ingekocht en omgekeerd. Uitvoerders proberen dit risico te verkleinen met de vastrentende beleggingen die ze in de ‘lifecycle’-beleggingen kiezen.

Zorgplicht
Qua administratie is een beschikbare premieregeling niet zo lastig. De uitvoeringskosten zijn dan ook gemiddeld lager dan bij een middelloonregeling. U mag echter niet uw zorgplicht onderschatten. Zowel bij een middelloonregeling als bij een beschikbare premieregeling moet u ervoor zorgen dat werknemers begrijpen welke pensioenregeling ze hebben en hoeveel dat aan het eind van de rit vermoedelijk oplevert. U mag dit niet alleen overlaten aan de pensioenuitvoerder, zegt ook de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Neem de communicatie dus serieus en neem daarin uw verantwoordelijkheid.

De commissie Goudswaard – die onderzoek deed naar het huidige stelsel van aanvullende pensioenen – heeft aangegeven dat de pensioenpremies met 50% zullen stijgen als we de komende jaren niets doen. Dit heeft te maken met de stijgende levensverwachting. Zo’n stijging van de loonkosten is voor de meeste werkgevers niet meer op te brengen. Dat betekent ofwel dat de opbouw moet worden versoberd (een lager gegarandeerd pensioen en/of een hogere pensioenleeftijd), ofwel dat er rekening moet worden gehouden met meer onzekerheid (beschikbare premie). De verwachting is dat veel organisaties overstappen op de beschikbare premieregeling. Overweegt u dit ook, dan moet u dit zorgvuldig aanpakken.

Formeel
De ondernemingsraad heeft op grond van artikel 27 in de Wet op de ondernemingsraden (WOR) instemmingsrecht over iedere wijziging in de pensioenregeling. Dat betekent dat u een eventuele overstap van een middelloonregeling naar een beschikbare premieregeling samen met de OR moet vormgeven. Ook alle individuele deelnemers moeten formeel met de wijziging instemmen. Ze zijn dus niet zonder meer gebonden aan het oordeel van de OR.
Als er geen OR is, moeten werknemers altijd individueel instemming geven. Het is belangrijk dat u werknemers schriftelijk informeert over de verschillen tussen de oude en de nieuwe regeling en dat ze ook een individueel cijfermatig overzicht krijgen. Bekijk ook wat de gevolgen zijn voor het partner- en wezenpensioen en de consequenties voor aanvullende dekkingen, zoals Anw-hiaat en WIA-excedent. U moet de huidige regeling dus goed inventariseren en naast de gewenste beschikbare premieregeling leggen. Zo worden de knelpunten duidelijk en kunt u schrijnende gevallen voorkomen.

Investeren
Bij elke pensioenregeling is rendement op de pensioeninvestering belangrijk. Pensioen is in de basis heel simpel: er wordt gespaard voor de oude dag en er is een risicodekking voor als een werknemer arbeidsongeschikt wordt of overlijdt. De investering die werkgevers en werknemers samen bereid zijn te doen in de pensioenregeling bepaalt het niveau en de garanties.
Is die bereidheid groot, dan is de kans op een hoge uitkomst groter dan bij een klein budget. Maar met een kleiner budget kunt u de kans op een goed resultaat toch realiseren door meer (beleggings)risico te nemen. Welke keuze u maakt, is afhankelijk van de onderhandelingen met werknemers en het beschikbare budget. Dit is dus maatwerk. Maar het is zeker niet zo dat een middelloonregeling altijd beter is dan een beschikbare premieregeling! Dat hangt af van de exacte invulling die u aan de regeling geeft.

Drs. Roos van der Velden, partner bij Akkermans & Partners Pensioen Juristen en verantwoordelijk voor Corporate Pensions, www.akkermans.nl.

Uniform Pensioenoverzicht
Bij elke pensioenregeling moet u duidelijk maken wat wel en niet wordt afgedekt en welke onzekerheden er zijn. Dit kan aan de hand van het Uniform Pensioenoverzicht (UPO) of vanaf 2011 met het Pensioenregister. Een werknemer moet kunnen afwegen of hij zelf nog moet bijsparen of niet. Dit geldt zowel voor de middelloonregeling als voor de beschikbare premieregeling. Onderzoek wijst uit dat Nederlanders denken dat ze altijd 70% van het laatstverdiende salaris krijgen, terwijl dit in werkelijkheid maar zo’n 45% is! Hier ligt dus een taak voor u. Informeer uw werknemers, zodat zij hun eigen situatie goed inschatten.

Andere informatiebronnen
Een verstandige werknemer weet hoe het zit met zijn pensioen. Daarin kunt u hem een handje helpen met voldoende informatie. U kunt denken aan voorlichtingssessies, een pensioenkrant, een eigen pensioenportal via internet/intranet, individuele spreekuren en een pensioenmailbox.

Reageer