Artikel FD Selections: Van het willen en het kunnen in pensioenland

Soms wil ik wel eens iets maar kan ik het niet of kan het überhaupt niet, of gebeurt het gewoon niet. Een paar voorbeelden. Met weinig/niet hard werken toch een goede boterham verdienen (het lukt mij in ieder geval – nog – niet). Of de jackpot van de Staatsloterij winnen (alhoewel ik mij afvraag of ik dat wel echt wil). Of hopen dat mijn vrouw de boodschappen op vrijdag al heeft gedaan.

Soms daarentegen kan (ik) het wel, maar wil ik het niet. Bijvoorbeeld een column niet schrijven terwijl je hebt beloofd het wel te doen. Of gaan hardlopen wetende dat je daar fit en gelukkig van wordt, maar toch met een zak chips en een goed glas wijn de volgende ‘wedstrijd zingen, dansen, weet ik allemaal wat’ volgen.

Zo zit het ook in pensioenland. Ik las dat Paul Uhlenbelt (SP-kamerlid) schande sprak van het mogelijk korten van pensioenuitkeringen: “Gepensioneerden kunnen geen kant op”, sprak hij in reactie op de teleurstellende dekkingsgraadcijfers van pensioenfondsen.
Een onderzoek onder werknemers wees uit dat zij geen risico willen lopen. Een zeker pensioen willen én ook voldoende dekking voor arbeidsongeschiktheid en overlijden (*).

Tja, dat klopt en dat wil ik ook allemaal. Maar helaas, de werkelijkheid – en ja, die is hard en niet eerlijk – is anders.

Tijdens mijn lezingen voor accountants- en belastingadviseurs de afgelopen weken tijdens onze halfjaarlijkse PensioenKaravaan vraag ik altijd wat een pensioenfonds moet doen als ze geld tekort komen (uitgaande van geen discussie of de rekenmethode voor de dekkingsgraad de juiste is). Dan zeggen ze tegenwoordig direct: afstempelen.

Nou, zeg ik dan, dat is pas nummer 4 in de rij. De eerste is meer premie betalen. Maar dat willen werkgevers niet en dat is zo vastgelegd in het PensioenAkkoord. Als de werkgevers het niet willen, dan moeten de werknemers het zelf maar doen. Dat iedere werknemer dan wel zeker wil weten dat de extra premie voor zijn eigen pensioen is, is logisch.
Hetzelfde geldt voor indexatie. Het geld is er niet, de enige oplossing die dan nog resteert, is – à la sommige beroepspensioenfondsen, ja enige kennis is nooit weg – om het voorwaardelijk recht op indexatie om te zetten in extra risico van afstempelen. Er wordt wel geïndexeerd, maar als achteraf blijkt dat het niet betaald kan worden dan moet het feitelijk ‘terugbetaald’ worden.

De 3e oplossing is het PensioenAkkoord. Voorwaardelijke rechten voor de toekomst (ouder worden dan berekend en/of te weinig geld betekent een later en lager pensioen). Maar ja, dat willen werknemers blijkbaar niet (hoezo dus een representatief PensioenAkkoord?), want die willen juist zekerheid, qua pensioendatum en pensioenuitkering. Dát is nu juist onderzocht.

En pas als dat allemaal geen soulaas biedt, tja, dan wordt het toch nummer 4, afstempelen. Ook daarvoor heb ik overigens al eens een oplossing geboden: iedere gepensioneerde mag er voor kiezen om niet nu al afgestempeld te worden met bijvoorbeeld 10%. Maar als dan over 3 – 5 jaar blijkt dat het wel had gemoeten, dan moet hij accepteren dat het alsnog wordt gedaan, met dan 20%. Het is namelijk of het een of het ander.

Conclusie en oplossing
Werknemers vrijwillig meer ‘laten’ betalen en/of laten kiezen voor nu niet afgestempeld maar dan later meer is makkelijk te regelen. Dat kost niets, kan dus en is blijkbaar gewenst.

Of, hoeveel en wanneer laat ik nu even in het midden, afgestempeld moet worden als het nodig is, dat mag inmiddels niet meer de vraag zijn. Ergo, dat staat gewoon in de wet. Of je het nu leuk vindt of niet.

De enige vraag is dan nog hoe daar zo zorgvuldig mogelijk mee om te gaan, zodat iedereen, van jong tot oud, dus ook gepensioneerden – en ook overigens werkgevers – zijn deel neemt van het ‘tekort’. Dat iemand dat niet wil, begrijp ik, maar kan niet. Dat zal overigens nog een hele tour worden, maar we zijn toch niet voor niets en wereldkampioen pensioen én wereldkampioen polderen?!

De oproep van Uhlenbelt tot slot om dan maar ‘de rekenrente’ aan te passen, want dan hebben we immers geen probleem meer (voorlopig) geeft precies weer dat soms iets gewoon niet kan ook al wil je het wel (voorkomen, te weten afstempelen voor gepensioneerden). Je kunt niet ‘altijd tegen zijn’!

(*) Onderzoek i.v.m. introductie PPI door Motivaction i.o.v. Aegon.

Reageer