Artikel FD Optiek: Pensioen afstempelen, niet bespreekbaar of broodnodig?

De laatste weken staan de kranten bol van de discussie over het eventueel verlagen van opgebouwde pensioenrechten bij pensioenfondsen die in zwaar weer zitten. Zowel de gepensioneerden als FNV zijn mordicus tegen en voorstanders lijken er niet te zijn. Ondertussen laat minister Donner doorschemeren dat wat hem betreft alles bespreekbaar is in deze crisis en dat uitstellen van maatregelen eigenlijk niet langer verantwoord is.

Tot op heden is de discussie echter nog niet verlost van emotie en uitsluitend wanneer echt rationeel tegen de problemen wordt aangekeken, kan een aanvaardbare oplossing worden bereikt. Hierbij speelt met name de zo geroemde intergenerationele solidariteit een belangrijke rol.

De stelling van de gepensioneerden en de babyboomers is dat zij Nederland hebben opgebouwd en altijd ‘braaf’ hun premie hebben betaald. Dan gaat het niet aan om nu te korten op reeds toegezegde pensioenrechten en zeker niet op ingegane uitkeringen. Laten we dit argument eens tegen het licht houden. Er is inderdaad na de Tweede Wereldoorlog begonnen met sparen voor pensioen. Werkgevers en werknemers hebben vanaf 1952 (de invoering van de Pensioen- en spaarfondsenwet) het geld bestemd voor pensioenen ondergebracht bij pensioenfondsen of verzekeraars.

Aangezien de rendementen die de pensioenfondsen haalden er over het algemeen rooskleurig uitzagen, werd weinig aandacht besteed aan de vraag of de premies wel kostendekkend waren en of er niet meer gebufferd moest worden om ook de indexatieverwachting van de deelnemers daadwerkelijk waar te kunnen maken. Door het gunstige beursklimaat was er altijd geld genoeg, sterker nog, er kon zelfs incidenteel geld worden teruggegeven aan werkgevers en werknemers! Uiteraard weet je achteraf alles van te voren maar gesteld dient te worden dat er destijds te weinig rekening is gehouden met een langere periode van een minder gunstig beursklimaat. De premies die werden geïnd, blijken niet kostendekkend genoeg te zijn geweest voor de nominale uitkeringen, laat staan voor indexatie.

De enkele opmerking dat er altijd premie is betaald en daarom rechten niet gekort kunnen worden, is hiermee dus ontkracht. Als er te weinig premie is betaald ten opzichte van de rechten die zijn toegekend, zul je moeten aanpassen. Aangezien het niet mogelijk is met terugwerkende kracht alsnog een kostendekkende premie te heffen, zullen dan ook de rechten verlaagd moeten worden.

Treft dit alleen de gepensioneerden en de babyboomers? Nee, uiteraard worden ook de opgebouwde aanspraken van de jongeren gekort in dit scenario. De pijn wordt dus evenredig verdeeld over alle generaties (intergenerationele solidariteit) naar rato van het opgebouwde pensioen.

Wat gebeurt er als we de gepensioneerden wel zouden ontzien? Feitelijk ontstaat dan de situatie dat de rechten van de jongeren onevenredig hard dalen ten opzichte van de ouderen. Ga maar na, er is 80 in kas. Om het volledige pensioen uit te betalen is 100 nodig. We blijven dus 100 uitbetalen waardoor het tekort in kas steeds verder oploopt en voor de jongeren straks geen 80 maar nog maar 40 over is. Dat heeft met solidariteit niets meer te maken. Door iedereen nu op 80 te zetten, wordt voorkomen dat de jongeren straks helemaal geen pensioenpot meer hebben. En ook zij hebben hiervoor dezelfde kostendekkende premie betaald!

In de wereld van de fossiele brandstoffen is inmiddels het begrip “peak oil” geïntroduceerd. Dat houdt in dat we met z’n allen meer olie gebruiken dan er aan reserves en nieuwe bronnen aanwezig is. Dan teer je dus in op je olievoorraad en is het op een bepaald moment echt afgelopen. Voor pensioen in Nederland zou je dezelfde term kunnen gebruiken, “peak pension” ofwel de pensioenpiek wordt zeer snel bereikt als er nu niets gedaan wordt!

Minister Donner moet derhalve zo snel mogelijk in overleg met DNB en door de zure appel heen bijten om te voorkomen dat er helemaal geen solidariteit meer over is. De ouderen zullen juist nu invulling kunnen geven aan het begrip solidariteit. Dan – en alleen dan pas – mogen ze dit ook verlangen van de jongeren in de toekomst. En is er eenmaal afgestempeld en keert het tij, ach dan stempelen we toch weer gewoon op? En dan ook voor iedereen!
mw. drs. Roos van der Velden MPLA en mr Theo Gommer MPLA zijn partner bij Akkermans & Partners Legal & Advice te Tilburg. Gommer is daar tevens directeur van het Wetenschappelijk Bureau en advocaat bij Gommer & Partners Pensioen Advocaten.

Reageer